Puntu itsua erakusketa, Silvia Coppolak komisariatua, Barakaldoko Clara Campoamor zentro zibikoan dago ikusgai. Eraikinak altuera bikoitza hartzen du San Bizente parkean: eskulturez zipriztindutako berdegune handi batean, BECera begira. Goiko kotatik, zentro zibikoak Gernikako Arbolaren etorbidetik du sarbidea, Eduardo Chillidaren Elogio del horizonte eskultura gogorarazten duen ageriko hormigoizko eskailera biribil baten bidez. Multzo arkitektonikoa Clara Campoamorri eskainitako busto batek koroatzen du.

Erakusketan argi eta garbi bereizitako bi jarrera antzeman daitezke. Alde batetik, Imanol Expósitorena, bere testuinguruko zeinuen zamari aurrez aurre erantzuten. Bestetik, Ce Pams eta Santiago F. Mosteyrínena, eduki hori saihestu eta esperientzia fenomenologikoago bati bide ematen. Bi hurbilketa horiek, gainera, bereizita daude espazioan: lehenengoa eraikinaren barrualdean kokatzen da, erdibidean gehiago; bigarrena, berriz, kanpoaldean, kanpoko espazio basatiagoan, eta pertzepzioan, ibilbidean eta gorputzaren esperientzian oinarritzen da.

Lehenengo jarrera, Imanol Expósitorena, espazioarekin batera gertatzen da: kargatua, kaotikoa, tolesturarik gabea. Obrak modu homogeneoan antolatu dira, areto osoa distantzia erregular batean okupatuta. Horietan era desberdinetako elementuak metatzen dira: kitscha (Barakaldoko postalak, aktoreen kromoak, zentro komertzial bateko piramidea, Francoren koadro bat edo Ness lakuaren irudi bat), vintagea (aglomeratu iluneko altzariak, mid century estiloko lanparatxo bat) eta artxiboa (eskultura publikoaren inguruko eztabaidei buruzko dokumentuak eta manifestazio bateko kontakizunak). Euskal iruditeriaren berrikuspenei buruzko erreferentziak gehitzen zaizkie, Txomin Badiola, Asier Mendizabal edo Iñaki Garmendia bezalako artistek egindakoei. Hainbat lanetan ikus daiteke hori, besteak beste, leopardo-galtza elastikoak daramatzan neska baten irudia pankarta bati eusten, hondoan industriagune bat duena; ezkerraldea zeharkatzen ari den road trip nostalgiko baten bideoa edo Oteizaren Pare mugikorra, testuinguru berri batean kokatua.

Anabasa horrek guztiak nolabaiteko nahasmena sortzen badu ere, benetako asmo hurbila sumatzen da. Artean graduatuta gaudenotako asko ikusten gara identifikatuta: oso une zehatza, ikasketen ondoren herrira itzultzen, eta paisaia beste modu batera ikusten. Bestelako topaketa bat ohikoarekin, non desberdin agertzen diren egunerokotasunaren formak, aztergai artistiko moduan, alegia. Asmo hori bereziki antzematen da collage batean, Barakaldon sortutako eztabaida bat jasotzen duena Oteizaren edo Larrearen eskultura publiko bat bertan kokatzearen inguruan. Aukeratutako gutunek garai baten idealizazioa transmititzen dute, non bazirudien arteak leku nagusia hartzen zuela eztabaida publikoan.

Baina nostalgiaren eta birkontestualizazioaren artean dagoen memoria partekatuari dei egiten bazaio ere, ikusleari ez zaio lekurik uzten. Asmoaren eskuzabaltasuna opakotasun bihurtzen da azkenean. Artikulazio formal edo sentikorrik ez dagoenez, horrek zaildu egiten du obran errealitatearekiko urruntasuna aurkitzea, bertan zentzua sortzeko. Hau da, erabaki formalek (eskala, forma, egitura, erritmoa) baino pisu handiagoa dute besterenaren erreferentziek, eta ikusleari ordenatu eta bereiztea eskatzen diote, obran sartzeko edo bertatik irteteko bide argirik gabe. Emaitzazko esperientzia formaturik gabeko obra batena da, subjektuaren eta objektuaren arteko lotura ezartzea ahalbidetzen duena, erreferentzien ezagutza puntualetik harago.

Non daude makinak? inaugurazio-hitzaldian egilearen asmoak azaltzen dira, eta harrigarria da formatuaren aukeraketa. Zergatik tematu artista bere obraren aurrean kokatzen? Halako esku-hartze esplikatibo batek zaildu egiten du sortzailearen eta bere obraren artean bereiztea, eta, ondorioz, oztopatu egiten du hari buruzko edozein elkarrizketa kritiko. Gainera, bere testuinguru afektiboan soilik eustera bultzatzen du obra, orainari gehiegi lotuta.

Aldi berean, artistaren hitzaldia unibertsitatearen testuinguruan ezagutza sortzeko sistemen efektu gisa uler daiteke. Arte Ederretako Fakultateak, elitistak ez diren inguruneetatik datozenentzat batez ere, nolabaiteko tentsioa sortzen du errealitatea ezagutzeko modu pertsonalaren eta metodo akademikoen artean. Horrek autokontzientzia distortsionatua ekar dezake, non obra esplikatzeko ekintzak egiten dena esaten denarekin nahastea eragiten duen. Ingurunearen sintoma bat, ekoizpen artistikoa baldintzatu eta indibiduazio-prozesuetatik urruntzen duena.

Hala ere, Imanol Expósitoren hitzaldiari jarrera ganberroa, bitalista eta amultsua dario, eta kutsakorra da. Obraren atzean jolasteko, esperimentatzeko eta elkarrizketan parte hartzeko gogoa dagoela agerian uzten du.

Edukien zabaltasun hori atzean utzita, irtetean eta eskaileretara iristean, tarteka putz egiten duela entzuten da. Ukipen-mikrofono batek elektronikoki transmititzen du haizearen, euriaren edo isiltasunaren beraren inpaktuak sortutako soinua eskaileraren goiko aldean jarritako kable batean. Eraikuntza zilindro bat denez, hutsune batekin, aurrean duen parkearen espazio irekiaren inpaktu guztia jasotzen du, eta arkitekturak berak sortzen duen inbutuak soinu horiek indartzen ditu. Horrek espazio eutsia eta giza eskalakoa sortzen du, nondik biziki antzeman daitekeen kanpoaldean dagoen guztia. Bada zerbait xumea eta atsegina keinuaren literaltasunean: haizea dabil, haizea sumatzen da, euria ari du, euria sumatzen da. Aldi berean, zeharo oharkabean pasa daitekeen keinu bat da: bozgorailua gure buruen gainean dago eta, haizerik eta euririk ez badago, erraz gerta daiteke horretaz jabetu gabe ibiltzea.

Beste obra, Santiago F. Mosteyrínena, eskailerako begietako bat estaltzen duen olana handi bat da, bere barrualdetik ikustea eragozten duena. Olana ikustean eskola-umeen lan bat datorkigu nolabait burura, hautatutako materialengatik, eta kandela bat gogora ekartzen du. Zerrenda berdeekin ebakita dago eta, figurazioa argia ez bada ere, alde batera begira dauden bi begi bereizten direla ematen du. Egurats zabalaren eta haizearen indarraren ondorioz, egunak igaro ahala, obrak kalteak jasotzen ditu, eta, azkenean, desagertu egiten da bertatik. Hain zuzen ere, ematen du irudi bat sortzean eta zeharo hondatuta geratu arte desegiten behatzean datzala bere berezitasuna.

Duela egun batzuk, norbaitek kontatu zidan bere azken erakusketan artista batek astero kentzen zuela hautsa bere eskulturetatik. Keinu samur eta itogarria iruditu zitzaidan, amaren ohiko musua bezalakoa. Obra bat eguraldi txarraren mende uzteak keinu axolagabea dirudi, kontrolik gabea, edo artearen ezaugarri bizia adierazteko apustua.

Santiagok Las bocas de Gore vidal performancea ere aurkezten du, zuzenean gaztelaniara itzulitako bideo bat, non Kaligularen eta Kereasen arteko elkarrizketa bat irudikatzen den (Albert Camusena, ondoren Gore Vidalek zinemara egokitua) literatura klasikoko beste pasarte batzuekin batera. Bideoaren interesa bere eszenaratze zehatzean datza: Santiagok testua pertsonifikatzen du irudien bidez. Antzezlan bat berrinterpretatzearen orokortasuna espezifiko bihurtzen da keinuetan, eta horrek errealitate itxura duen forma bat sortzen du. Kaligulak giza izaeraz baino gehiago Kaligulaz hitz egiten duen bezala, testuarekiko esperientzia propio bat irudikatzen du bideoak.

Performancean testuaren eta irudiaren arteko disoziazio jostagarria gertatzen da, bentrilokia asinkroniko moduko bat. Ezinbestean queer teknika bat ere agertzen da, non teatraltasunez indartzen diren osagarri dekoratiboak: arrain formako belarritako bat, lore bat, kate bat, ispilu batean margotutako bizar bat edo gomina pixka bat erromatar inspirazioko orrazkera bat probatzeko. Maila berean ari dira ispiluen jokoa, lehen planoen segida eta kameraren ekorketa azkarrak. Horrekin guztiarekin erritmo eraginkor eta bizkorra eraikitzen da, Nartziso erakusten duen sekuentzia batek soilik etendakoa; arrotz eta oliotsu bihurtzen da bertan denbora, agian beharrik gabe luzatua.

Puntu itsua
Santiago F. Mosteyrín
Imanol Expósito
Ce Pams
Bitartekaria: Silvia Coppola
Clara Campoamor zentro zibikoa